www.emisja.info wszystko o emisjach

NarwiaÅ„ski P.N. (NPN) to najmÅ‚odszy park narodowy w Polsce, utworzony w 1996 r. Chroni pradolinÄ™ Narwi w jej Å›rodkowym biegu. W literaturze podnosi siÄ™ jego walory krajobrazowo-hydrologiczne (”Polska Amazonia”), florystyczne i ornitologiczne. Natomiast o faunie bezkrÄ™gowej wiadomo maÅ‚o, o owadach wodnych - niemal nic. Z tego wzglÄ™du przeprowadziliÅ›my w lipcu 2002 r. wstÄ™pnÄ… inwentaryzacjÄ™ ważek (Odonata), chrzÄ…szczy (Coleoptera: Adephaga, Hydrophiloidea, Dryopidae, Limniidae,) i chruÅ›cików (Trichoptera,) centralnej i poÅ‚udniowej części NPN. WykazaliÅ›my: 36 gatunków ważek, 76 gatunków chrzÄ…szczy i 38 gatunków chruÅ›cików. W referacie przedstawiamy wnioski, wypÅ‚ywajÄ…ce z analizy zebranego materiaÅ‚u i obserwacji terenowych - skupiajÄ…c siÄ™ na aspekcie sozologicznym. Sytuacja wodnej entomofauny NPN okazaÅ‚a siÄ™ o gorsza, niż można by oczekiwać. Nie wynika to jednak z degradacji wód wskutek zanieczyszczenie (jest ona zauważalne, ale w maÅ‚ej skali i tylko w dopÅ‚ywach) ani przeksztaÅ‚ceÅ„ krajobrazu, lecz z suszy. W 2002 r. i przez kilka wczeÅ›niejszych sezonów, terasa zalewowa Narwi wysychaÅ‚a już w maju. Powoduje to szereg niekorzystnych zmian Å›rodowiska, jak m.in.: astatyzacja drobnych zbiorników, rowów i kanałów; zmiana szaty roÅ›linnej torfowisk niskich (zanikanie helofitów wÅ‚aÅ›ciwych, zastÄ™powanych przez “megaturzyce” i nastÄ™pnie trzcinÄ™); spadek zróżnicowania zespołów roÅ›linnych (co bezpoÅ›rednio i poÅ›rednio wpÅ‚ywa na owady wodne). GalopujÄ…cej degradacji ulega też jedyne w NPN torfowisko wysokie (Uroczysko Rynki). Z powyższych wzglÄ™dów, drastycznie spada ilość i powierzchnia siedlisk dostÄ™pnych dla owadów wodnych. Dotyczy to nie tylko gatunków zbiorników trwaÅ‚ych. Warunki hydrologiczne staÅ‚y siÄ™ już niekorzystne nawet dla wielu gatunków przystosowanych do wysycha-nia wody. Ich ostojÄ… pozostaje tylko Narew, jej dopÅ‚ywy i niektóre - najmÅ‚odsze, jeszcze nie odciÄ™te - starorzecza. Odbija siÄ™ to zarówno na zróżnicowaniu gatunkowym entomofauny, jak i braku szeregu gatunków, nawet pospolitych. Jest to szczególnie dobrze widoczne w zgru-powaniach ważek i chruÅ›cików. Z innych niekorzystnych zjawisk, odnotowanych przez nas lub omówionych na podstawie informacji uzyskanych od ludnoÅ›ci miejscowej, należy wymienić: brak gospodarki Å‚Ä…kowej, spadek liczebnoÅ›ci ryb w Narwi i ogólny spadek poziomu wody w rzece oraz brak lasów typowych dla dolin rzecznych (Å‚Ä™gi, olsy). Ich wpÅ‚yw na owady wodne jest mniejszy, odbija siÄ™ jednak na innych komponentach fauny - jak ptakach (mniejsza baza pokarmowa, pogorszenie jakoÅ›ci siedlisk lÄ™gowych) czy pÅ‚azach (szybkie wysychanie zbiorników może powodować Å›mierć kijanek przed metamorfozÄ…). PrawdziwoÅ›ci tych obaw dowodzi odnotowany w latach 90-tych, znaczÄ…cy spadek liczby gatunków ptaków lÄ™gowych. PodsumowujÄ…c: stan Å›rodowiska NPN jest gorszy niż wtedy, gdy wnioskowano o jego powoÅ‚anie i do tego wciąż siÄ™ pogarsza. JeÅ›li nie podejmie siÄ™ aktywnego przeciwdziaÅ‚ania, za kilkanaÅ›cie lat niewiele zostanie z wszem i wobec reklamowanych osobliwoÅ›ci przyrodniczych NPN (a granicÄ™ parku bÄ™dzie można poprowadzić brzegiem Narwi). Sytuacja jest jeszcze na etapie, gdy niekorzystne zmiany można odwrócić poprzez poprawÄ™ stosunków wodnych. Jednak już niedÅ‚ugo może być na to za późno

Nie ulega już najmniejszej wÄ…tpliwoÅ›ci, że eutrofizacja naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych jest współczesnym Å›wiatowym problemem. Mimo wzglÄ™dnie dobrego, i w miarÄ™ peÅ‚nego, rozpoznania eutrofogennej roli fosforu, stosunkowo maÅ‚o prac poÅ›wiÄ™conych jest różnym chemicznym poÅ‚Ä…czeniom tego pierwiastka w jeziorach i otaczajÄ…cych je zlewniach. W standardowych analizach hydrobiologcznych uwzglÄ™dnia siÄ™ bowiem przede wszystkim fosfor caÅ‚kowity i fosforany. Zebrane dane literaturowe parametrów fizykochemicznych dla ponad czterystu jezior pozwalajÄ… na wyciÄ…gniecie wniosku, że frakcje nierozpuszczalne fosforu wystÄ™pujÄ…ce w toni wodnej stanowiÄ… od 2 do 98% fosforu caÅ‚kowitego. Ponadto, podobne stężenia fosforu caÅ‚kowitego w różnych zbiornikach czÄ™sto nie sÄ… przekÅ‚adalne na “troficzny obraz jeziora” wyrażony np. stężeniem chlorofilu a. Brak zainteresowania tym zagadnieniem widoczny jest w szczególnoÅ›ci wÅ›ród polskich autorów. Choć coraz częściej wskazuje siÄ™ na potrzebÄ™ ba-daÅ„ osadów w kontekÅ›cie bio-dostÄ™pnych (aktualnie lub potencjalnie) frakcji fosforu, nadal jednak maÅ‚o uwagi poÅ›wiÄ™ca siÄ™ tej problematyce w badaniach toni wodnej. W zbiornikach o wodzie niezabarwionej nierozpuszczalne frakcje fosforu mogÄ… wystÄ™pować jako tzw. fosfor labilny lub zwiÄ…zane z jonami Ca, Fe, Al i materiÄ… organicznÄ…. Inaczej jest w jeziorach humusowych - w tym przypadku podstawowÄ… frakcjÄ… tego pierwiastka jest raczej frakcja organiczna, tak rozpuszczalna jak i nierozpuszczalna. Fosfor organiczny jest głównÄ… frakcjÄ…, która migruje w glebie. Struktura fosforu organicznego, jego dynamika oraz czynniki jÄ… ksztaÅ‚tujÄ…ce, zostaÅ‚y dość dobrze poznane w Å›rodowisku rolniczym, w warunkach uprawy. W oparciu o rozpoznanie warunków hydrochemicznych i biogeochemicznych w różnych mikrosiedliskach w niewielkiej powierzchniowo leÅ›nej zlewni i w jeziorze Pereszpa, dokonano oceny iloÅ›ci fosforu caÅ‚kowitego, jego biologicznie dostÄ™pnych form oraz materii organicznej. UwzglÄ™dniono rożne typy zlewni oraz toÅ„ wodnÄ…. Zaproponowano możliwy mechanizm dynamiki zwiÄ…zków fosforu w analizowanym ukÅ‚adzie zlewniowo-jeziornym. W Å›wietle istniejÄ…cych modeli zmian klimatu (ocieplenie i wzrost natężenia promieniowania UV), a także przewidywanego wzrostu iloÅ›ci tzw. kwaÅ›nych opadów, można przypuszczać, że w przyszÅ‚oÅ›ci wÅ‚aÅ›nie fosfor organiczny w istotny sposób bÄ™dzie modyfikowaÅ‚y bilans przyswajalnych (aktualnie lub potencjalnie) frakcji tego pierwiastka. Szczególnie, gdy zostanÄ… wyeliminowane źródÅ‚a fosforu mineralnego.